بازگشت به صفحه نخست

تور جشن سده یزد

سلام ودورد خدمت همه دوستای خوبم

امسال هم مثل سالهای پیش میخوایم ۸تا۱۰ بمهن بریم یزد و تو جشن چند هزار ساله سده شرکت کنیم،برنامه اینجوراست که این جشن از جشن های مهم نیاکان ماست که قدیما برگزار می کردند،چند سالیه که دوستداران فرهنگ و تمدن ایران زمین در اوایل بهمن ماه به یزد و کرمان میرن تا از نزدیک اوستا خونی موبدای زرتشتی رو ببینن و دور آتشی رو که در غروب روز دهم بهمن برپا می شه جمع بشن،برنامه تور مارکوپولو به این صورته که ما روز جمعه ۸بهمن ساعت ۵صبح از تهران به صورت دسته جمعی و با همراهی تورلیدرهای معروف مثل آرش نورآقایی و استاد کیومرث غفاری با اتوبوس توریستی به سوی یزد راه می افتیم،صبحانه رو به صورت بوفه کامل در مجتمع مهتاب اتوبان تهران-قم می خوریم و بعد ادامه مسیر می دیم به سوی نائین و ناهار کشمش پلو با گوشت می خوریم و مسجد جامع نائین و موزه مردم شناسی هم از جاهایی هست که می بینیم،با این حساب نائین رو هم حسابی گشتیم و بعد راه می افتیم به طرف میبد،شهر میبد در نزدیکی یزده و از شهرهای قدیمی و باستانی،ساعت حدود ۳عصر میبدیم و از کاروانسرا،یخچال خشتی،آب انبار کلار،

 

در اینجا مطلبی از دوست و همکار عزیزم آرش نور آقایی در رابطه با جشن سده برایتان نوشته ام:

آتش به همراه آب و خاک و هوا، یکی از چهار عنصر مقدس در طبیعت است که در بسیاری از فرهنگ‌ها و از جمله در فرهنگ آریایی مورد احترام و تکریم واقع شده‌است و برایش جشن‌ها و آدابی برگزار می‌شود.

جشن سده یکی از جشن‌های باستانی و آیینی ایرانیان در رابطه با آتش است.

آتش به همراه آب و خاک و هوا، یکی از چهار عنصر مقدس در طبیعت است که در بسیاری از فرهنگ‌ها و از جمله در فرهنگ آریایی مورد احترام و تکریم واقع شده‌است. 

مسلم است که تقدس آتش با خورشید و نیروی حیات بخش آن که در آتش به ودیعه نهاده شده، مرتبط است.

آتش با باروری در ارتباط است. این گونه از اندیشه باروری را در عمل پراکندن خاکستر برخاک یا زمین زراعی می‌یابیم. از آن‌جا که خاکستر نماد رستاخیز است،خواست رویش دوباره غلات و گیاهان در این عمل، دور از ذهن نیست.

همچنین آتش زدن ساقه خرد غلات باقی مانده در کشتزارها بعد از کشت محصول، نمادی از باور به نیروی باروری آتش است. هرچند که این رسم اکنون در بسیاری از نقاط منسوخ شده است، ولی اعتقاد بر این بود که این آتش، زمین را تطهیر می‌کند و رطوبت اضافی‌اش را می‌خشکاند و منافذ و مجاری بسته زیرزمینی را می‌گشاید و عمل رویش را بهتر و فراوان‌تر می‌کند.

 

آتش در کنار آب یکی از مصادیق پاک کنندگی و تطهیر به شمار می‌رود، برای اثبات بی‌گناهی و گناهکاری از موارد آزمون متهم است (هم‌چنان که در اسطوره سیاوش به آن برمی‌خوریم)، سوگند به نور و گرمای آتش هنوز در فرهنگ ایرانی مشاهده می‌شود و اجاق خانه‌ها از تقدس برخوردار است.

 

رسم سوزاندن مرده در آتش از رسم‌های قدیمی است که تا دوره ما هم در برخی از فرهنگ‌ها مشاهده می‌شود. همچنین آیینی که در هند با نام “ساتی” یا “ستی” معروف است و در آن بیوه‌گان بعد از مرگ شوهر، خود را در آتش می‌سوزانند تا اثبات کنند که بانوی وفاداری هستند کماکان در عصر حاضر دیده می‌شود. “ستی” هم نام این رسم است و از طرفی هم به معنی “دوست” و هم به معنی “بانو” به کار برده می‌شود. این واژه در نام‌های ایرانی هم مشاهده می‌شود و پیشینه مشترک ایرانیان و هندیان را یادآوری می‌کند. “مهستی” در واقع “مه ستی” (به کسر میم) و به معنای بانوی بزرگ است.

 

آتش همچنین با جاودانگی و مرگ و خون و آداب رازآموزی و عرفانی در ارتباط مستقیم است.

 

آتش با اسطوره‌های ایرانی و ادیان پیش از اسلام در این سرزمین، پیوندی عمیق دارد.  

ققنوس که یکی از پرندگان اساطیری ایرانیان و برخی دیگر از فرهنگ‌ها به شمار می‌رود، گونه‌ای از مرغ آتش و در عین حال بسیار رمزگونه است. کاوه که یکی از قهرمانان افسانه‌ای ایران به شمار می‌رود و ایرانیان را از چنگ ضحاک رهانید، آهنگر بود و با آتش کوره در تماس مستقیم. اصولا کوره آتش و چکش و سندان در اساطیر رموز بسیاری را در خود نهفته دارند و اعمال جادویی خاصی به آن‌ها نسبت داده می‌شود.

 

وجود آتشکده و آتشگاه در سراسر سرزمین ایران و آدابی که به آن‌ها منتسب است از موارد دیگر احترام و اعتقاد به آتش در میان ایرانیان و زرتشتیان در همه‌جای گیتی است.

 

همان طور که در ابتدای این نوشتار اشاره شد جشن سده یکی از جشن‌های آتش محسوب می‌شود. این‌گونه جشن‌ها تنها مخصوص ایران نیست بلکه در جای‌جای دنیا جشن و سروری که با آتش همراه است مشاهده می‌شود. جشن هالووین و جشن روز می (May day) از این جمله‌اند. همچنین آداب بسیاری را هم در ایران و هم در نقاط دیگر دنیا سراغ داریم که مردمان از روی آتش می‌پرند و به دور آتش می‌رقصند و بازی‌هایی را با آن ترتیب می‌دهند.

 

افسانه پیدایش آتش در ایران را به هوشنگ پیشدادی نسبت می‌دهند. روزی وی به همراه یاران خود از کوهی می‌گذشت که ناگهان ماری( اژدهایی) را در راه می‌بیند. به عزم کشتن مار، سنگی به طرف مار پرتاب می‌کند. سنگ به سنگ آتش‌زنه‌ای برخورد می‌کند و آتشی از آن میان می‌جهد. هوشنگ و یارانش آن را پرتوی از جانب خدا می‌یابند و در برابر‌ش به سجده می‌افتند. به این ترتیب آتش توسط هوشنگ کشف می‌شود و از آن پس جشن سده هرساله توسط ایرانیان برگزار می‌شود.

 

در رابطه با زمان برگزاری این جشن، باید به دورانی اشاره کنیم که در تقویم کهن ایرانی، سال تنها به دو فصل تابستان(هفت ماه) و زمستان(پنج ماه) تقسیم می‌شد. تابستان از ماه فروردین آغاز می‌شد و تا آخر مهر ادامه داشت و زمستان از ابتدای آبان بود تا پایان اسفند. 

به این ترتیب جشن سده که در ۱۰ بهمن برگزار می‌شود مصادف با صدمین روز از آغاز زمستان است. ارتباط جشن سده با صد به این خاطر است که بعضی از پژوهشگران واژه سده را از ریشه “ست” در زبان پهلوی به معنای عدد “صد” می‌دانند.

برخی نیز عقیده دارند که این تسمیه به مناسبت صد روز پیش از به دست آمدن محصول است.

از طرفی جشن سده چهل روز پس از شب چله بزرگ( شب یلدا) و هم‌زمان با آغاز چله کوچک است.

مهرداد بهار هم عقیده دارد که: ” چهل روز پس از تولد خورشید، نوعی آیین جادویی آتش روشن کردن را می‌بینیم که مربوط به سده است. اما توجیه آن با عدد “صد” اشتقاقی عامیانه است، چنان‌که پنجاه روز و پنجاه شب مانده به نوروز را “سده” فرض کرده‌اند. به گمان من، سده از ریشه sand اوستایی و به معنای “ظاهر شدن” است.

 

در رابطه با فلسفه جشن سده باید ذکر کنیم که در تفکر مدم عامی سرمای فصل زمستان در بهمن ماه به اوج می‌رسد و انسان باید به هر شیوه‌ای که می‌داند در برابر آن مقاومت کند. چله بزرگ در ده بهمن به پایان می‌رسد و چله کوچک به مدت ۲۰ روز آغاز می‌شود. بنابراین مردم به صورت نمادین آتش روشن می‌کنند تا وسیله و کمکی برای مقاومت آنان در برابر سرما باشد.

 

هم‌زمان با جشن سده و فرا رسیدن دهم بهمن ماه، اصطلاح “چارچار” و “اهمن و بهمن” در برخی از مناظق ایران به گوش می‌رسد. روزهای “چارچار” و “اهمن و بهمن”، هشت روز است که چهار روز آخر چله بزرگ و چهار روز اول چله کوچک را در بر می‌گیرد. 

 سنگسری‌ها عقیده دارند که بین چله کوچک و چله بزرگ رقابت شدیدی برای سرد کردن هوا وجود دارد. با این که چله کوچک از برادر خود، چله بزرک کوچکتر و تعداد روزهایش کمتر است، اما می‌خواهد که در سردی و برودت هوا بر او پیشی بگیرد و با او رقابت می‌کند. سرمای چارچار نتیجه درگیری این دو رقیب است.  

به این ترتیب جشن سده که یکی از جشن‌های فصلی است که مرحله گذر از چله بزرگ به چله کوچک و در نهایت رسیدن به بهار را تداعی می‌کند.

 

“مری بویس” موضوع جالب دیگری را مطرح می‌کند. وی فلسفه افروختن آتش در جشن سده را در ارتباط با “رپیهوین” می‌داند. رپیهوین یا آن‌طور که در اوستایی مشهور است، ” رپیتوین” ایزد تابستان و نیمروز و رویاننده محصول است که بر هفت ماه تابستان فرمانروایی می‌کند و از جمله ایزدانی است که می‌میرند و زنده می‌شوند.

به زعم “مری بویس” مردم با افروختن آتش، صد روز بعد از رفتن رپیهوین و پنجاه روز پیش از بازگشتش، برای گرم کردن گیاهان و چیرگی بر سرمای سخت به او یاری می‌رسانند.

   

جشن سده در پیش از اسلام در بسیاری از شهرهای ایران برپا می‌شد. ظاهرا بزرگترین جشن سده پس از ورود اسلام به ایران در سال ۳۲۳ هجری قمری و در روزگار مرداویچ بن زیار دیلمی و در کنار زاینده رود در شهر اصفهان برگزار می‌شده است.

 

امروزه جشن سده بیشتر در برخی از شهرهای استان یزد و کرمان و توسط زرتشتیان برگزار می‌شود. در این مناطق از چند روز قبل از جشن، جوانان و نوجوانان هیزم مورد نیاز را فراهم می‌کنند و توده بزرگی از هیزم را روی هم انباشته می‌کنند. از بامداد روز جشن سده بانوان در محل برگزاری جشن حضور می یابند و با کمک یکدیگر آش مخصوص و خوراکی‌های سنتی تهیه می‌کنند و نهایتا همگی مردم با حضور روحانیون زرتشتی مراسم جشن سده را برگزار می‌کنند.

 

یکی از آیین‌هایی که در ارتباط با جشن محسوب می شود، آیین پیر شالیار است که در روستای “اورامان تخت” برگزار می‌شود. جشن عروسی پیر شالیار (زماون) در روستای “اورامان تخت” در ۲ نوبت برگزار می‌شود که یکی از آن‌ها مصادف با جشن سده است.

در رابطه با برگزاری این جشن، افسانه‌ای وجود دارد که به طور خلاصه چنین است:

حدود ۱۰۰۰ سال پیش، در بخارا پادشاهی زندگی می‌کرد که دختری کر و لال داشت و هیچ حکیم و جادوگری نتوانسته بود او را معالجه کند، از سوی دیگر در منطقه اورامان کردستان، مردی مقدس به اسم پیرشالیار زندگی می‌کرد که دارای معجزه و کرامات بود و شهرتش عالمگیر.

چون خبرش به پادشاه رسید، دخترش را به همراه برادرش (برادر پادشاه) راهی منطقه کرد. آن دو وقتی به نزدیکی روستا می‌رسند، دختر احساس می‌کند که شنوایی‌اش را به دست آورده است.

پیر شالیا از ورود آن‌ها با خبر بود و به پیشواز آن‌ها می‌آمد. در هنگامی‌که آن دو تن به خانه پیر نزدیک می‌شدند ناگهان از بالای کوه نزدیک آبادی، دیوی نعره‌کشان به درون دره می‌افتد و با افتادن دیو، زبان دختر نیز بهبود پیدا می‌کند.

در این هنگام پیر شالیار به برادر پادشاه می‌گوید: دو دیو گوش و زبان دختر را جادو کرده بودند و من با تیرهای غیبی آن‌ها را نابود کردم.

از آن‌جا که پادشاه گفته بود هر کس بیماری دختر را معالجه کند می‌تواند با او ازدواج نماید، دختر به همسری پیر در می‌آید. چون پیر شالیار از مال دنیا چیزی نداشته، اهالی کمک می‌کنند و براش عروسی مفصلی می‌گیرند.در این عروسی هرکدام از طوایف، بخشی از هزینه‌ها و کارهای عروسی را برعهده می‌گیرند. پیر نیز قبل از مرگش وصیت می‌کند که تا آخر دنیا مراسم سالگرد عروسی‌اش را همه ساله برگزار کنند.

امروزه هم، روز مراسم عروسی پیر شالیار به اطلاع همگان می‌رسد و با همیاری مردم، با روشن کردن آتش و پختن غذا بر روی آن‌ و جشن و سرور و شادمانی و اجرای گونه‌ای رقص آیینی توسط دراویش، زمستان سرد اورامان به گرمی دل‌انگیزی بدل می‌شود.

 

در کتاب “چند چهره کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی” آمده است: “در استان‌های غربی و مرکزی ایران، در روز دهم بهمن ماه نوعی نمایش مرکب از آیین‌های جادویی همراه با گردآوری پول و هدیه برگزار می‌شده است. این نمایش‌ها که شباهت قابل توجهی با جشن‌های شاد و پر سر و صدای اروپائیان دارد، با این هدف برگزار می‌شود که با رفتن به در هر خانه‌ای برای آن برکت و فراوانی به ارمغان بیاورد و بالاتر از آن سلامت و افزونی گله و رمه را موجب شود.”

۳ نظر در “تور جشن سده یزد”

  1. miri نوشته است:

    سلام
    من و دوستانم قصد داریم برای شرکت در مراسم جشن سده به یزد سفر کنیم اما اطلاعی از مکان دقیق برگزاری این مراسم نداریم لطفا اگر می توانید راهنماییمان کنید.
    با تشکر

  2. ناهید نوشته است:

    با سلام
    خدمت شما ،من ناهید هستم وساکن شیراز هستم وبه دنبال یک تور ایران گردی می گشتم که بتونم از این طریق وهمراه با گروهی جوان وشاد به سفرهای داخل ایران برم.البته الان که دیدم راجب تور جشن سده خوندم خیلی خیلی برام جالب بود .لطفا” بگید که چطور می تونم به گروه شما ملحق بشم .؟لطفا” در این خصوص من رو راهنمایی کنید .
    با تشکر .ناهید

  3. زهرا قطب الدینی نوشته است:

    سلام
    من خیلی مشتاق به حضور در جشن سده هستم.
    البته من ساکن تهران هستم.
    امکانش هست منو راهنمایی کنید؟

    خیلی دوست دارم در این آئین شرکت کنم.

ارسال نظر

* نام:
* ایمیل (نمایش داده نخواهد شد):
وب سایت :